I Poike Krivini

Reshime nie sata uprava da posadime chamie okolo crkvata Bogoroica. Mestoto trebashe da se sogradi za da ne vlegva imanieto da gi jadi novo sadenite fidanchinia. Nemame nogu pari vo seloto za da kupime tel za gradesho. Telo beshe dosta skap.

Imashe edni mladi deca ot nashto selo odea po ridoite deka imae gradeno partizanite so tel ot toi sho dupi za da se chuve ot voinata. Isto i voinata imashe na nogu mesta gradeno so takof tel i tia da se chuvat ot partizanite. Decata go izvavae telo i go prodavae. Toi tel beshe zen ot nashite nivie i livagie. Go imae izvadeno partizanite, nemae ostaveno nikakof gradesh po nivieto i po livagieto. Samo voinata gradeshe so nof tel.

Reshime telo da go kupime ot decata sho go berea oti beshe nogu po eftin. Gi opitame dva mina sho berea zaedno. Tia bea Giorgi Tolef, sin na Mitre Tolef, i Pandil Germanchef, sin na Tanas Germanchef. Mu rekome telo da go nose vo Pandil Krstof.

I edna vecher koga go nosea telo vo kukiata na Pandil beshe noshia i gi vide koga go nosea sin mu na Pavle Kiriakof. Odeshe po ni da vidi deka go nosat i vide oti otidoa vo Pandil. I toi otamo odi pravo da mu kazhi na policiata.

I togash odma astinomo so dva drugi policmani otidoa noshiata vo Pandil i go zea telo. I astinomo odma napravi kniga do sudo vo Lerin za da go sudi Pandil i decata sho go zanesoa telo. Mu gi kaza iminiata na decata sin mu na Pavle. I toi beshe martiro sho vide i toi ke gi sudeshe.

Doide vremeto za da se sude. Jaska i Laze Slifkin ot selckata uprava beme odeni da gi potkrepime na sudo. Sudiata go opita nainapre Petre Kiriakof, sin mu na Pavle, sho vide i deka go zanesoa telo dvete deca.

Mu raspravi toi sho vide. I setne me opita mene ka stana rabotata. Jaska mu raspravi sho ni beshe mislata da pravime za da sadime fidani i alai nemame dostachno pari da kupime nof tel. Reshime da go kupime po eftino ot via dvete deca. I mu vela "Gospodin Sudia, voi istio tel je ot nashite nivie i ot nashite livagie sho go imae izvadeno partizanite." Isto mu kaza i Laze Slifkin.

I ni veli "Telo je drzhaven. Voinata imashe gradeno nogu mesta okolu vashto selo."

Imame fateno i avokatin. Avokatino mu veli "Telo ne go kupia za ni. Go kupia da posadat fidani da napravat edna nogu ubava rabota za ninoto selo. I koshcho vi kazae martirite telo beshe pak ot ninite livagie izvaden."

Sudiata nastojavashe oti e drzhaven telo. Taka mu imashe pisano vo knigata astinomo. I togash sudo reshi presedatelo Pandil i decata dvete da odat zatvor po edna godina.

Avokato ne opita dali sakame da go prefrlime sudo i da odime da se presudime vo Solun na pogolem sut. Toi sut na Grckio ezik se veli efetio. Suprim Kort go velat Afstraliani. I nie mu rekome "Dobro, prefrlio sudo vo Solun." I ni dade edna adresa ot druk avokat vo Solun da odime kai nego i toi da doidi na sudo da ne potkrepi.

Doide vremeto sho trebashe da stani sudo vo Solun. Otidome sati vo Solun i otidome so adresata da go naidime avokato druk sho ke gredeshe da ne potkrepi. Ga naidome adresata i mu ropname na vrata za da vlezime vo ninio ofic.

Vlegome vo natre i go pula naidoborio moi priatel sho beme zaedno voinici nogu godini i beme nogu dobri priateli. Voi avokat beshe ot seloto Gornichovo, sin na popo Gornichefcki. Oti ga krepeshe levata strana go imae pushcheno vo nashio batalion, i mu imae dadeno mashingan da nosi. Ne go imae pushcheno vo Makroniso oti tatko mu i dedo mu bea potkrepiteli i poznati so Pavlo Mela koga beshe doiden vo Makedonia posle zagubata na Ilindenckoto Vastanie. Imeto mu beshe na avokato Nikos Papanastasiu, dobor Makedonec iako starite krepea na drugata strana.

Koga me vide mene stana ot stolo, me zgrabi, se bacime jobata. I mu raspravime sho stava sho nashata rabota i dali ke mozhi utre denta da doidi na sudo da ne potkrepi.

I mu veli na Pandil "Vas drugite ne ve znam ama oshcho go znam Risto kakof choek je oti beme nogu vreme zaedno ke vi pomozha bes da vi zema pari. Samo ke platime na edensi i toi ima poznati nogu vo sudo i ke go dobieme utre sudo. Samo sega ke odite da go vite voa lice i ke mu dadite trista i pedese iliadi drahmi i ke mu rechite oti jaska ve pushchi i utre ako mozhish da napravish neshcho da ni pomozhish na sudo."

Ni veli oti i toi ke mu telefoni i ke mu raspravi za nas zasho sne otsudeni ot Lerinckio sut.

Choeko sho otidome da go vime da mu gi dadime parite beshe naigolemio sudia vo Solun. Go velea protodiki na Grcko ezik. Po ninte raci vrvea sati sudoi sho stavae vo Solun. I toi koga beshe pomal sudia pret Germanckata okopacia beshe vo Lerin, presiden na Lerinckio sut. Otidome kai nego. Mu kazame zasho ne sudia vo Lerin i ni veli "Ne se gailite. Sho mozha ke naprava za vas."

Drukio den otidome na golemio sud. Imashe pet sudii sho bea sednati i ke ne sudea. Pochnae nainapre da go opitve Petre Kiriakof oti toi beshe martiro sho gi vide decata da go nosat telo vo Pandil.

Posle me viknae mene da mu kazha ka stana ovaa rabota. Jaska mu raspravi koshcho ime kazano na sudo vo Lerin. Telo oti ne go sakame za nas toku za seloto. I toi tel beshe izvaden pak ot nashite gradeshi sho bea gradeni nivieto i livagieto.

Eden ot sudite mi veli "Tuka vo knigata pishi astinomo oti telo beshe voinichki."

Isto go opitae i Laze Slifkin i toi isto mu kaza.

Chetirite ot sudiite ne potkrepvae nas. Samo eden nastojavashe da ne sude oti toi sho vikashe protif nas ne go imashe stanato golemio sudia sho ni reche oti ke ni pomozhi oti ne mozheshe da go stani. Imashe odeno toi den vo Voden i pret da pochni sudo se imashe vrnato ot Voden. Oti beshe sam nemozheshe sho da pravi. Ne potkrepi i avokato i go dobime sudo.

I kurtulia decata i Pandil da ne lezhat zatvor. Imae ksmet sho se pogodi avokato, mojo poznat priatel, i taka kurtulie. Ne mu go napravime kefo nitu na Pavle nitu na astinomo. Mu doide nogu teshko koga naukoa oti go dobime sudo. Ama nemozhea sho da pravat.

Avokato ne ni ze pari zasho doide na sudo da ne potkrepi. I mi reche samo za tebe go prava voa neshcho zasho beme nogu dobri priateli celoto vreme koga beme zaedno vo voinata. Mu blagodarime na avokato za dobrinata sho ni ga napravi. I drukio den si doidome vo seloto.

Pavle i astinomo ne be nogu radosni i dovolni zasho go dobime sudo. Tia sakae da go vidat Pandil Krstof da vlezi aps oti ne go sakae da bidi presedatel vo nashto selo. Barae sekakvo stresfo da ne unishtat sati nie sho beme togash vo selckata uprava. Astinomo ne se opitvashe za nishcho od nas sho beme selcka uprava. Sho da gredeshe neshcho za nashto selo trebashe da gi opita shpionite sho bea vo seloto. I so ni sakae da reshat za se sho stava i sho treba za nashto selo.

Doide edna komisia vo Neret. Nekoku dushi imae zapovet ot drzhavata da gi pishat familite na ubienite mazhi koi famili se siromasi i nemat nikakvo proizvorsfo ot nikade da mu se pomozhi na decata sho ostanae siraci ot Gragianckata Voina. Taja beshe Amerikancka nadvoreshna politika. Ot edna strana Amerikanckite bumbi i topovi mu gi ubia tatkoi mu na decata sho ostanae sirachinia. I sega sake Amerikanckite bogatashi sekoi eden da zemi po edno dete da go gleda, da mu pushva pari i plachki duri da porasti.

Doide komisiata vo Neret za da ispishat koku deca se ostanati siraci, bes tatkoi. Doidoa vo seloto i ne doidoa da ne opitat nas ku selcka uprava da mu kazhime koi se siromasi i koi se siraci. Toku otidoa kai astinomo i toi gi sobra Neretckite shpioni i se zatvoria vo edna odaa zaedno so tia sho bea doideni ot Lerin.

Otgovorna beshe na komisiata edna zhena. I koga zavrshia ispisae koshcho sakae nashite shpioni. I doide eden ot komisiata da kladi edna kniga so iminiata na familite, koa familia ke zemi takva pomosh. Ga zalepi knigata na vratata na dukiano na Nume Cilomanof. I koga naukoe sati zheni vo seloto tia sho bea vdovici doidoa da vidat dali se pisani ninite iminia. Nogu od ni ne be pisani.

I pochnae da klne po nas sho beme selcka uprava. I nie mu raspravame oti ne sne nie vinovni zasho ne se pisani iminiata na nogu od vas. E vinoven astinomo zaedno so shpionite Neretcki, i so komisiata sho doide ot Lerin i ne doide pravo da se opita od nas toku otide se dovali do astinomo.

Imashe edna zhena vdoica so dve malecki i nemashe nitu edna peda zemia da si posadi gradina. I ne beshe pisana oti Neretckite shpioni ne sakae da ga pishat oti mazhot mu bil nogu losh vo partizansfoto. Imal otepano nogu lugie tia godini. Mu rekome na sati zheni da ne vike i da klne po nas. Ke odime da ga opitame zhenata sho e otgovorna za vaja rabota da ni raspravi dali ima nekoi zakon koito da veli na taja zhena sho beshe mazhot mu nogu losh i tepashe vo partizansfoto ne treba da se pishi za da zeva pomosh.

Otidome nie dvata so Pandil Krstof da ga govorime zhenata sho beshe otgovorna za taja rabota da ni raspravi dali ima takof zakon ot drzhavata. I taja ni veli "Nema takof zakon. Kakof saka neka beshe mazhot mu togash vo partizansfoto." Samo ni veli "Da e siromashka?" I nie mu rekome za Gilica Donea "Taja nemashe nishcho i ne ga pisate." I ni veli "Sho mi velea vashite selani toa jaska pisa." Mu rekome "Spolaiti nogu. Ke ga vidime vaja rabota ka ke stani. Nie ke povelvame vo seloto eli astinomo zaedno so shpionite."

Izlegome nadvor so Pandil i mu velime na sati zheni tia sho ne bea pisani da doidat utre denta da odime vo Lerin da poplachime na nomarhi i da mu raspravime sho stana vo nashto selo. Oti nas seloto ne odbra da bime selcka uprava i nikoi ne se opitva od nas. Astinomo i shpionite go povelve seloto.

Otidome utre denta sati nie sho beme vo selckata uprava zaedno so sati zheni sho bea vdovici i ne bea pisani. Togash vo Lerin imashe doideno nof nomarhin. Toi sho ne ni ga potpishvashe knigata za ostafkata na Pavle drzhavata go imashe smenato ot Lerin; za lafo sho ni go reche koga otidome vo ninio ofic za da si dadime ostafka sho ni reche oti sakame da kladime poliak Bogaroman. Koga mu ga imame pushcheno molbata na Ministero za Natrezhni Raboti na drzhavata mu imame raspraveno sho ni reche togash nomarhi i toi po malu vreme go smena ot Lerin.

I sega otidome do nofio nomarhin. I koga ne vide toku narot i ni veli "Sho stava? Sho doidote toku lugie zaedno?" I Tanas brachet mi mu veil "Ke ti raspravime, gospodin." Nomarha ka vide toku zheni so crni shamii na glavite mu ostana nogu chudno. Ne ne bereshe ninio ofic. Beme nachichkani eden do druk.

I Tanas pochna da mu rasprava zasho sne doideni da pravime poplak do nego. I mu veli "Fchera doide komisia ot glavnio ofic na Pronia." Pronia se kazhvashe glavnio ofic sho pomozhvashe za sekakvi raboti po sati sela. I mu veli Tanas "Gospodin nomarhi, doidoa vo Neret i ne doidoa da ne opitat nas sho sne selcka uprava i sho znaeme koi e bogat i koi e siroma vo seloto. Toku otidoa nainapre kai astinomo i toi so nekoku nini priateli sednae i pisae tia koa zhena treba da zemi pomosh i koa ne. A tuka imame zheni sho ne me lep da mu dade na ninite dechinia i ne gime pisano."

Togash edna ot zhenite otgovori "Astinomo si gi pisa lubovnikite i nas drugite ne ne pisa." Taja beshe Iluica Stoikoa. Ninio mash ne beshe otepan, samo sho beshe began po drugite drzhavi.

Koga chu nomarhi Iluica sho go reche toi laf ga vikna da doidi pri nego i mu veli "Reche oti astinomo ima lubovniki i si gi pisa ninite priatelki." I mu veli "Znaesh sigurno sho ima astinomo lubovniki?" I taja mu odgovorva "Go pula sekoi den. Odi vo edna tamo blizu kai mene."

I toi mu veli "Oshchednash nema da go vidish." I nas ni veli "Odite si i vie. Upravata ke pishite koa zhena treba da dobie pomosh i koa ne treba. Vie znaete. Nemozhi da znae astinomo koa familia ima stoka vo seloto i koa nema. Ne mu e nina rabota da se mesha vo selckite raboti."

Si doidome vo seloto. Jaska koku sho stigna doma pula gredi eden korofilak vu nas i mi veli "Oti me bara astinomo da oda da go vida?" I togash jaska stana, otidu kai nego i pula tamo ot nadvor da cheke sati tia sho beme vo selckata uprava. I pula nadvor nekoi tri kufuri vrzani. Jaska si reku ima doideno nekoi nof korofilak eli ke bega nekoi druk ot nashto selo.

Tia kufurite bea na astinomo. Nomarhi zapovedi do zglavnio oficer na Lerinckata policia minutno da se smeni astinomo ot Neret. Duri da si doidime nie ot Lerin mu telefonie da bidi gotof i ke doidi ot Lerin policmancki aftokin da go zemi.

Ne vikna nas upravata za da ni se pofali ako staval pogolem oficer na policiata i ke sakal da doidi vo Lerinckata okolia. I togash ni veli "Ke vi kazha koi e Kalergi zasho me terate ot seloto."

Nie za popraoto ne sakame da go terame ama oti Iluica Stoikoa go reche toi lafo oti imal lubovniki zatoa nomarhi dade zapovet odma da bega ot Neret.

Imashe vo policiata Neretcka eden pomal oficer ama beshe nogu losh i ne razbran. Voi sho begashe beshe nogu podobor ama nashite Neretci go napravia da gi shchuka tia sho ke mu reche i taka samio si ga izede glavata.

Drukio den presedatelo Pandil mi veli na mene "Sho velish, pobratime, da napravime edna molba do policiata vo Lerin da go donese poftorno vo nashto selo za astinom Panajoti Panasopulo? Da ne ni pushche nekoi ne dobor astinom."

I jaska togash mu vela na Pandil "Ne, pobratime, da doidi poftorno Panajoti vo nashto selo oti nema po gnasen i po prosti ot nego. Kakof ke ni pushche tia ot Lerin takof neka bidi. A ne poftorno Panajotis da se vrni vo Neret da go pula da mu se bie peza na zhenite sho se vdoici i da pula da ode da go kane so sfirki po sfadbite. Ot moja strana ne se soglasvam da doidi naza vo Neret. A vie drugite ka sakate praite."

I mi veli Pandil oti gi opital sati drugite i mu rekle "Dobro, neka doidi. Opitao i Risto sho ke rechi." Pandil beshe gotof da pushchi molba do policiata vo Lerin za da go donesat Panajotis vo Neret. Oti so Pandil bea priateli. Koga beshe astinom vo Neret go imae pushcheno za astinom vo Prespata.

Ka mu reku taka na Pandil togash pred mene ne napravi nikakva molba, a skrishno od mene misla imashe pushcheno molba. Oti se zgodi eden den da oda vo Lerin i nie Neretci poiketo odeme vo dukiano na eden Vla koito se vikashe Todor Mihtis. Otidu vo dukiano na Todor i tamo go naidu astinomo Panajoti. Imashe slezeno i toi vo Lerin.

Ka me vide mene i mi veli "Ela tuka, dimarhe, sakam da ti recha neshcho." Dimarho go velea presedatelo sho beshe vo gradoite. Toa mi go reche ku na peza. I mi veli "Ela, ke te chasta edna rakia." Vlegome vo dukiano na Todor. Ni dade Todor po edna rakia i Panajoti mi veli na mene "Zasho ne me sakash da doida poftorno vo vashto selo?"

I togash mene mi doide nogu teshko koga go chu toi laf. Oti jaska na Pandil mu be desna raka. Pandil imashe nogu raboti i nemozheshe sekoi den da bidi vo seloto. Koga go barashe narodo za da mu potpishi nekoa kniga, jaska mu gi potpishve za Pandil da ne si ga gubi rabotata. Mi ostana golem atar oti do togash zaedno sati reshvame sho treba da stani podobro za vo seloto. I sega otidoe mu kazae na Panajoti oti samo jaska ne si go sakal da doidi vo Neret.

I togash mu reku za se sho praveshe ponapre vo Neret.

I mi veli "Sega ako doida naza vo Neret ke bida podobor."
Ama sho vele starite "Vlko vlnata ga frla ama tabieto ne go menva". Ne mu reku nishcho drugo na Panajoti oti znae skrishno sho se stroive so Pandil.

Si doidu vo seloto i mu vela na Pandil "Ne vie stram da odite da mu kazhite oti jaska ne go sakam poftorno da doidi Panajoti za astinom vo Neret? I sega otuka onaka sho sakate praite. Jaska ke si ga pula moita rabota."

Po malu vreme pula eden den Panajoti stigna vo Neret.

Misla ke da blizheshe esenta i nashite selani imae pochnato da bere drva za zimata. I Panajoti mu veli na Pandil oti saka da mu daime pravo da soberi drva koshcho praveshe ponapre. I mu veli Pandil treba da se opitam ot sata uprava dali ke sake da ti dade pravo da soberish oti deka sakash. Toi sakashe da odi da beri drva ot naidobroto mesto vo planinata koito drvata gi chuvame za gredi za kukite i za plemnite. Oti poiketo kuki i plemni bea rastureni ot topovite koga frlae vo nashto selo. I toi mu reche na Pandil oti saka da soberi drva otamo sho go chuvame toa drvo za potrepka.

Doide Pandil da me opita ponapre mene i mi veli "Pobratime, Panajoti astinomo saka da soberi drva za astinomiata. I saka da odi da beri edno mesto go vikame Gini Voda." Tamo izlegva voda ot edno mesto i podolu gini i setne malu podolu pak izlegva vodata i zatoa go vikame Gini Voda.

Koga mi reche Pandil taka, mu vela "Nema da mu dadime pravo da beri drva ot nikade, ka ne mu davashe pravo na Kalergi ponapre i mu veleshe da si kupve drva oti drzhavata gi platva taka. I ovoi neka si kupi."

Pandil ne mi otgovori nikak. Stoeshe zamislen.

I togash jaska mu vela "Toa sho go praveshe ti za Kalergi, ne sakashe da mu dadime drva, ne beshe nogu dobro oti se namervame vo planincko mesto. Je stramota da kupve drva. Ne treba da se pizmime so policiata oti vide sho stana so telo ponapre. Akoto imame dobri priatelcki raznosi so Kalergi ne ke ni praveshe sud i da poardjime toku pari. Ke mu daime pravo da sobere drva ama ne toi deka saka. Ke ode da sobere drva vo Belio Kamen."

Tamo ode nogu Lagenci, go seche toa mesto. Toa mesto sho go vikame Belio Kamen ima eden golem kamen koito e bel i zatoa go vikame toa mesto Belio Kamen. E blizu do seloto Lagen i Lagenci ode tamo, bere drva.

Otide Pandil. Mu reche na Panajoti mozhish da pushchish lugie da vi sobere drva ama ke odite da soberite vo Belio Kamen, ne vo Gini Voda. I togash mu se razvika na Pandil sho presedatel ke bish takof narodo da te povelva. Mu reche komunis i nogu drugi lafoi. I Pandil doide, mi kaza sho mu se razvika Panajoti i sho mu reche "Ti si komunis koga odish go opitvash narodo. Sho ke ti rechi toa pravish."

I togash jaska mu vela na Pandil "Arno ti pravi oti ti go sakashe da go donesish poftorno vo nashto selo."

Otidoa, sobrae drva otamo deka jaska mu reku. Ama Panajoti krf plueshe na mene oti znaeshe jas sho sum prechkata i barashe ot seloto martiri da potpishe oti jaska sum nedobor choek i oti sum udisan so komunisteto oti ime dobro piratelsfo so Trpcheite brakia Pandil i Laze.

Mi kaza brachet mi Mitre Stamenof sho saka da pravi Panajoti za mene. Imashe dva sho potpishvae za mene, Pavle Kiriakof i Mitre Kirkof. Barashe da naidi oshche eden druk. Mi kazhvashe brachet mi Mitre oti i toi se meshashe nogu so tia ulaite. Vo seloto nemozheshe mene Panajoti da mi naidi nekoi loshi katigori oti jaska ne be zameshan vo nekoi politichki organizaci. Jaska si go brane seloto i ne sake da go ostava da pravi sho saka koshcho beshe nauchen so Pavle, da bide ku begoi vo seloto.

Pedesta i ftorio godina imashe dobieno izborite vo Grcia novo naznachena desna partia na generalo Aleksandros Papagos. Toi beshe general na Grckata voiska koga stavae borbite vo Gramos i na Vicho so partizanite. I alai ga imashe dobieno taja borba so pomoshta na Amerikancite, imashe golemo ime natre vo Grcia. I caro go navrti da se ostavi ot voinichki general i da napravi politichka partia i da stanat novi izbori vo Grcia i koshcho ga formirae novata partia pot imeto Sinagermos. Ne go sakae Plastira oti rabotashe na dimokracki nachin. Imashe izmenato nogu zakoni vo Grcia.

Koga stavae izborite vo Grcia jaska ga potkrepve partiata na Plastira i na Venizelo. Presedatelo Pandil krepeshe na novata partia na generalo Papago. I mu vele na Pandil nemoi da ga krepish taja partia oti akoto dobie na izborite ke izmeni nogu zakoni. I koshcho izmena nogu neshcha vo kuso vreme imae dadeno zapovet Makedoncite sho bege za stransfo da potpishvat edna kniga oti se druga nacia i nema poftorno da se vratat vo Grcia. I koshcho potpisae takvi knigi nogu nashi Makedonci, pulea da go iskorenat nashio narot ot Makedonia. Mu beme golema prechka oti govoreme druk ezik i barae sekakvi stresfa za nashio narot da go unishtat.

Pedesta i chetvorta godina me godea mene da prezema za presedatel vo Neret. Sata prava glasi za mene i Tanas Katin brachet mi pot presedatel. Koga vleze novata godina doide zapovet ot nomarhi vo Neret oti Pandil Krstof, Pavle Kalin i Laze Slifkin ot denes onaka papsuve da bide vo selckata uprava oti ne se verni na drzhavata. I pisheshe vo zapovedo oti ostave vo upravata samo Risto Katin za presedatel i Tanas Katin pot presedatel. Ne pushchia da kladat novi lugie vo upravata.

Ostaname samo nie dvata so Tanas. Toa stana po sati sela i gradovi vo Grcia. Vo edni sela ga imae isterano celata uprava.

Panajoti astinomo nepara beshe nogu keflia so mene ama nemozheshe i sho da pravi togash.

Zimata nauku oti doshla vo Solun Afstralcka Komisia i da pishi koi saka da odi za vo Afstralia ardjoite ke gi plati Afstralckata drzhava. Ka nauku sho ima takva komisia doideno mu vela na zhenata "Ela, ke odime vo Solun da se pishime."

Zhenata mi mi veli "Ne ti otkazhvam, oshcho ti sakash i jaska po tebe."

Gi zeme eden den dvete malecki i otidome vo Solun da se zapishime. Togash chupeto Lefteria beshe devet godini, deteto Tanas beshe sedom godini i nekoku meseci.

Otidome deka beshe Afstralckata Komisia. Imae kladeno Grci pisari sho ne pishea ot Lerinckata okolia. Imashe premnogu sho se pishea. Nie ot Neret beme samo tri famili. Nogu sakae da begat za vo Afstralia ama se plashea. Velea oti ke ne pushche vo rudnicite da kopame pot zemi. I zatoa ne gredea da se pishat.

Jaska ime naucheno oti ako imash nekoi tvoi choek vo Afstralia mozhish da odish kai nego da sedish dve godini vo Afstralia i setne ako sakash mozhish da se vratish naza pak. Ako izbegash porano treba da mu gi platish ardjoite na Afstralckata drzhava sho potroshi za tebe.

Mu kazhve na nogu nashi ama ne me vervae. Se pisame. Pominame i po dokturi. I ni rekoa ke chekame, tia ke ni pushche koga da bime gotovi za da begame za vo Afstralia.

Gredea da se pishat i nogu Grci ama mu velea samo Makedoncite sega ime pravo da se pishat. Pulea da ne ischistat otamo.

Si doidome doma i chekame koga ke ni doidi aber za da begame. Eden den ime edna rabota do policiata da opitam za neshcho. Koga ode po pato pomina pokrai toa maloto crkvenche sho go imashe napraveno astinomo Panajoti. I vidu vo natre premnogu pari i nogu shishinia plni so maslo. Otidu do policiata i se vrati naza. Koga pomina pak pokrai crkvenceto pula zeni parite i maslata.

Koga stigna na stret selo tamo go naidu vuiko mi Risto Strezof, brat mu na maika mi. Go zdravuva i mu vela na vuiko mi "Vuiko, dosta pari se bere otoa maloto crkve sho go ima napraveno astinomo Panajoti."

Vuiko Risto beshe vo crkvenckata uprava i toi beshe kasierino sho gi bereshe parite ot crkvite. I togash vuiko mi veli "Nie, vnuchko, nemame nikakva raspravia so toa crkve. Astinomo gi beri parite i maslata i ne znaeme sho gi pravi tia pari." I mi veli vuiko mi "Astinomo mu ima dadeno kluch na Stojan Novachkof, furnadjiata. Toi gi zeva parite i mu gi nosi na astinomo. Nie sho beme vo selckata uprava ne znaeme nishcho sho stava so toa crkveto."

Si veleme oti crkvenckata uprava gi prepulva sati crkvi. Ka mi kaze vuiko mi sho stava so toa crkve odma mu reku na pretugero da odi da go vikni Stojan, furnadjiata. Ne sake da se pizma so astinomo oti cheke den za den da mi doidi vizata za da begam za Afstralia.

Ama me donese redo pak da se zapizma so nego. Mi beshe nogu teshko na dushata takvi krivini. Toa crkve go imae napraveno nashite selani - sati tia sho bea zatvoreni, pushcheni po Grckite adi - tia go pravea. Gi zevashe Panajoti so sila ot doma da ode da rabote bes nikakva plata za da mu naprave dukian na Panajoti da beri pari i masla ot nego.

Po malu vreme doide Stojan vo ofico. Mi veli "Zasho me sakash, Risto?" I jaska mu vela "Dali si Stojan vo crkvenckata uprava i dali imash zeno pravo ot vladikata za da bish vo crkvenckata uprava?" I toi mi veli "Nemam takvo pravo." I togash jaska mu vela "Oshcho nemash nikakvo pravo ot vladikata, kak odish da gi berish parite sekoa nedela ot crkveto Sfeti Giorgi? Znaesh oti sega ke odish zatvor za vaja rabota sho ga pravish toku vreme."

I togash mi kaza Stojan oti astinomo go navrti da gi beri parite i da mu gi nosi na nego. I togash jaska mu vela na Stojan "Ne se plashi. Nema da te kazha na vladikata sho praveshe do sega. Samo ot sega onaka ke mu go dadish klucho na Risto Strezof. Toi e pripoznat ot Mitropoliata za kasierin na sati crkvi sho se vo nashto selo."

Stojan otide mu kaza na Panajoti i go pula odma doide vo ofico. I togash jaska mu vela "So kakvo pravo mu dade kluch na Stojan da gi beri parite ot crkveto Sfeti Giorgi koga ima crkvencka uprava pripoznata ot Mitropoliata?"

I togash mi veli "Jaska gi bera tia pari akoto se rasipi pato sho odi za ukai policiata i ukai skolieto da go popravame so tia pari. Oti ako gi beri crkvenckata uprava parite ke gi zeva vladikata."

I togash jaska mu vela "Nema da gi zeva vladikata. Ke mu go dadish klucho na vuiko mi Risto. Ke mu dadish edno bukche da pishi koku pari se bere otoa crkve. I koga ke potrebe pari za pato ke zemime otia pari za da go popravime. I ke mu gi dadish sho pari imash sobrani do sega. Nema da se meshe so drugite crkvencki pari. Ke gi znaeme samo nie. Nema da znae vladikata nishcho."

Kandisa na toa sho mu reku jaska oti se plasheshe da ne go java vo Lerin na glavnata policia i na vladikata sho praveshe so crkveto Sfeti Giorgi.

Go opita koku pari ima sobrani i mi veli oti imal samo sto i pedese iliadi drahmii. Koga gi vidu jaska parite sho bea sobrani natre vo crkveto bea poveke ot sto i pedese iliadi. Ami toi toku godini sho gi bereshe ku znae koku iliadi imashe sobrano. Nashite Neretci mu imae napraveno dukian i nashio narot vervashe nogu na verata i koga da pominvae po tamo se krstea i sho para imae vo ni ga klavae vo natre pri sveticata. I dukiano na Panajoti rabotashe nogu ubavo.

Takvi krivini stavae ne samo vo nashto selo toku i po cela Makedonia. Nashio narot, zaplashen, machen, po zatvorite, ne mozheshe da mu pregori na policman. Eden policman Grcki vo Makedonia imashe ches ku nekoi car. Nogu nashi Makedonci imae slushnato nogu Grci da govorat naidobro e da bish policman ama vo Makedonia, ne na drugo mesto. Tamo ke te pule ku nekoi car i sati ke se plashe otebe.

Toa beshe vistina. Taka Grko edna peda choek a Makedoneco dva pati pogolem ot Grko trebashe da se tresi pret Grko. Oti Makedoneco gimashe izgubeno sati chovechki prava. Mu beshe zapren maikinio ezik. Mu bea zapreni sati obichai sho bea ostanati ot dedo prededo. I zatoa sekoi puleshe da pobegni eli vo Amerika eli Kanada eli vo Afstralia.

Nogu teshko e i zhalno da si go ostavish rodnoto mesto deka si go vishol snceto za prvi pat i da barash drugo mesto da se preselish. Mesto nepoznato. Da uchish druk ezik, drugi obichai. Da si go ostavish tvoito milo rodno mesto deka si gi pominal mladite godini. Da si gi ostavish tvoite rodnini. Tvoite priateli. I da odish po drugi drzhavi nepoznati. I satio tvoi vek da go pominish so bola vo srceto za tvoito rodno mesto.

Ama koga ke pulish takvi diskriminacki raboti sho ti prae okopatorite vo tvoita zemia se ke ostavish i ke pobegnish da naidish nekadesi vo sfeto po mirna zhivot. Nashite Neretci se raspadia po celio svet. Vo koa drzhava da odish i tamo ke naidish Makedoncki i Neretcki grop.

Jaska sekoi den cheke da mi doidi aber ot Afstralckoto konsolato oti mi pozvolve da oda vo Afstralia. Nogu otia sho beme zapisani vo Solun mu doidoa vizite za da bege vo Afstralia. Za mene nemashe doideno nishcho oti trebashe policiata ot seloto da pushchi kniga do konsolo Afstralcki oti si dobor. I togash konsolo da ti pozvoli i da ti dadi viza za da odish vo Afstralia.

Policiata Neretcka ne pushvashe za mene takva kniga, i zatoa ne mimae otgovoreno sho stava so moita rabota. Alai ne odeme nogu dobro so astinomo vo seloto i zatoa ne pushvashe kniga za mene, ako jaska sluzhi chetiriese meseci voinik za Grcia vo nailoshite godini.

Toa vreme koga jaska be presedatel vo Neret imashe doideno edna nasha Neretka chupa ot Amerika, na Risto Numchef kerka. Se opoznae so astinomo i se armasae i Panajoti ke begashe za vo Amerika.

Vo policiata imashe edna nasha Neretka sho mu gotveshe na policmanite. Mazhot mu beshe otepan vo partizansfoto. Imashe dve deca mali i rabotashe nogu teshko da gi porasti. Beme komshii. Panajoti astinomo sakashe da ga ostavi stalno da rabota za gotvachka vo policiata. Ama glavnata policia sho beshe vo Lerin ne mu pozvolvashe oti beshe dve godini pomala ot zakono sho go imae za zhenite sho sake da rabote vo policiata.

Zhenata se vikashe Sofka Postoloa. Po na mazhot mu imeto ga vikae Tanasica Melichea. Sofka nogu pati mi se moleshe da mu izvada edna lichna karta i da ga pisha dve godini postara. Mene mi beshe stra da go naprava toa neshcho oti na lichnata karta trebashe da potpishi i astinomo. I naipoike mi beshe stra da ne nauchi Pavle Kiriakof oti Pavle i Panajoti bea nogu priateli.

Sofka mu kaza na Panajoti za sho mi e stra da ne mi naprave nekoa rabota. I togash doide samio i mi veli "Ke ti se mola ako sakash da mi napravish edna rabota i nema da ti ga zaborava za cela moja zhivot." I mi raspravi za Sofka sho saka da ga ostavi stalno da rabota vo policiata i mi veli "Ke ti se mola ako sakash da ga pishish vo selckite knigi dve godini pogolema i da mu izvadish edna lichna karta nema nikoi da znae. Ke znaeme samo nie dvata."

Mi se zaklna vo mladosta i mi veli "Nema da se plashish ot nikoi. Koshcho znaesh, Sofka e siromashka zhena so dve mali deca. Da mu pomozhime da ne ga izgubi rabotata. E nogu dobra gotvachka."

I jaska ga zhale. Mi beshe komshia. Gi pule sirachinia ninite deca i nogu gi zhale. I taka reshi i si reku sho saka neka stani, ke mu izvada lichna karta. Ga pisa oti e dve godini pogolema. Lichnata karta ga potpisa i Panajoti. I za kuso vreme mu pozvolia ot Lerin da ga zemi rabotata.

Sofka ostana nogu blagodarna ot mene. Isto ostana nogu blagodaren i Panajoti. Ako ponapre me pizmeshe i barashe lugie ot seloto da potpishe za mene oti ne sum dobor i sum golem komunis, ama nikoi ne mozeshe da rechi losho za mene. Chetiriese meseci voinik sluzhi. Ako be komunis i jaska ke be partizan vo planinata. Ama togash vo Grcia nekoi ako barashe pravo go vrvea za komunis.

Ako beshe shpion da tepash i da shpionish ke beshe naidoborio patriot. Imashe pisano eden vesnik togash za eden pop vo Athina. Pomozhval nogu na siromasite i go imae na losho oko oti za da se grizhi toku za siromasite treba da e komunis. Takvi raboti stavae vo Grcia tia loshi godini.

< Return to Index or Next Chapter >

Spomeni na Neret